आणि १७ नोव्हेंबर १७९१ – हा दिवस मराठी इतिहासात सोनेरी अक्षरांनी लिहिला गेला. भीमसिंह स्वतः महादजींकडे आला, त्याने किल्ला महादजींच्या हवाली केला. महादजी किल्ल्यात गेले, त्यांनी भीमसिंहाला सन्मानाने वागवले, मग राणी आणि भीमसिंहाची समेट घडवून आणला. आता ही गोष्ट लक्षात घ्या. अकबर बादशाहाला हा चित्तोडगड जिंकायला १२ वर्षे लागली. बारा वर्षे, म्हणजे ४,३८० दिवस. महादजी शिंदे यांनी तोच किल्ला जिंकला अगदी एका महिन्यात! ३० दिवस! कल्पना करा! एका महिन्यात अकबराची बारा वर्षे! महादजी स्वतः पेशव्यांना ४ डिसेंबर १७९१ रोजीच्या पत्रात लिहितात, “चित्तोडचा किल्ला यापूर्वी अकबर बादशाहाने बारा वर्षांनी घेतला, तीच स्वामींचे प्रताप थोडक्याच दिवसात हस्तगत झाला.” म्हणजे मराठी पराक्रम अकबराच्याही पुढे!
महादजींनी त्या पत्रात पुढे लिहिलं, “स्वामींचे दर्शन घ्यावयाच्या बेताने मेवाडहून येत असता… उदयपूरकर राणाजीच्या राज्यात बंदोबस्त नाही. उमराव आपापले जागेमुलूख बळकावून राहिले. भीमसिंगाकडे चित्तोडचा किल्ला… सबब मोर्चे लावून तो फांचीनीकड करताच भीमसिंग घाबरा होऊन बारावे दिवशी बोलणी लावून कार्तिक वद्य ६ गुरुवार येऊन भेटला. किल्ला हस्तगत करून त्यावर राणाजीचा बंदोबस्त करून दिला.” ही पत्रे आजही इतिहासाच्या पानांवर आहेत!
मग महादजींनी उदयपूरचा कारभार अंबूजी इंगळे यांच्यावर सोपवला. अंबूजी इंगळे, खंडेराव हरी, लक्ष्मण बाबालाड, जिबबादादाबक्षी – या मराठी सरदारांनी उत्तर भारतात जो पराक्रम केला, त्याची गाथा मी तुम्हाला किती सांगू? हरियाणात काही ठिकाणी 'तू बडा आपा खंडेराव लाग्यो रे' असे म्हणणे काही वर्षांपूर्वीपर्यंत ऐकायला येत होते. ते खंडेराव हरी यांच्या पराक्रमाची आठवण होती. आणि हे विशेष – जेम्स टॉड हा ब्रिटिश इतिहासकार, जो मराठ्यांचा द्वेष्टा होता, त्यानेही अंबूजी इंगळे यांनी केलेल्या कारभाराची तारीफ केली आहे. हो, ब्रिटिश शत्रूनेही मराठी कारभाराची प्रशंसा केली!
मुलांनो, या गोष्टी फक्त पुस्तकातल्या नाहीत. या आपल्या पूर्वजांच्या शौर्याच्या गोष्टी आहेत. चित्तोडगड जिंकणे म्हणजे अशक्य कार्य होते. अकबरासारख्या मोगल बादशहाला ते शक्य झाले नाही, पण आपल्या महादजी शिंद्यांनी ते करून दाखवले. उदयपूरची मोडलेली व्यवस्था मराठ्यांनी पुन्हा उभी केली, तिथला कारभार मराठी सरदार चालवत होते, आणि उत्तर भारतात मराठी वर्चस्व प्रस्थापित केले. मी म्हणतो, ही गोष्ट प्रत्येक शाळेत शिकवली पाहिजे. प्रत्येक मराठी मुलाला हा पराक्रम माहीत असला पाहिजे. कारण जेव्हा मुलांना आपल्या पूर्वजांची कामगिरी कळेल, तेव्हा त्यांची छाती अभिमानाने फुगून जाईल. अंधारात पडलेला हा इतिहास प्रकाशात आला पाहिजे. आपल्या पूर्वजांनी अशक्य गोष्ट शक्य केली, हे जाणल्यावर आपली मुले आत्मविश्वासाने भरून जातील आणि मराठी या नावाला पुन्हा एकदा गौरव प्राप्त होईल.
आजही जर तुम्ही राजस्थानला गेलात, तर चित्तोडगड उभा आहे, मान उंचावून. तो किल्ला म्हणतो, “मी अकबराच्या अनेक वर्षांच्या प्रयत्नांना तोंड दिलं, पण महादजी शिंद्यांच्या समोर मी एका महिन्यात झुकलो.” तो किल्ला म्हणतो, “मराठी फौज शूर होती, मराठी कारभार न्यायी होता, मराठी सरदार कर्तबगार होते.” शेवटी, या सर्व पराक्रमाचे श्रेय आपल्या कुलस्वामिनी श्री आदिशक्ती तुळजाभवानी मातेला आहे. तिच्या कृपेमुळे मराठ्यांनी अशक्य साध्य केले. तिच्या आशीर्वादाने महादजींना हे सामर्थ्य प्राप्त झाले. मी नेहमी म्हणतो, आपल्या इतिहासाची ही सोनेरी पाने आपण कधीही विसरू नये. आजची पिढी जर या गोष्टी जाणून घेईल, तर त्यांना प्रेरणा मिळेल, आत्मविश्वास मिळेल, आणि मराठी माणूस आपल्या पराक्रमाने पुन्हा एकदा जगाला दिग्दर्शन करेल. हीच माझी इच्छा आहे. चला, मी आता थांबतो, पण ही गोष्ट तुमच्या मनात नक्की राहो. शेवटी एकच सूर – जय भवानी, जय मराठी!
संकलन:- झंझावात, निनाद बेडेकर
