मागील भागाची पुनरावृत्ती – मागच्या भागात आपण पाहिलं की, सूफी अम्बाप्रसाद या एका अफलातून क्रांतिकारकाने भोपाळच्या रेझिडेंटच्या बंगल्यात 'वेड्या' नोकराचा वेष धारण करून कसा डाव खेळला. त्यांनी रेझिडेंटचे सर्व भेद 'अमृत बाजार पत्रिका'ला पाठवले आणि रेझिडेंटला भोपाळमधून हटवले. शेवटी जेव्हा रेझिडेंटला सत्य समजले, तेव्हा रेझिडेंटच्या पायाखालची वाळू सरकली. पण इंग्रज सत्ता सूफीजींच्या मागावर होतीच. त्यांना काही काळ क्रांतीकार्य थांबवावे लागले. आता पुढे काय झालं, ते जाणून घेऊ.
इ.स. १९०८ मध्ये सूफी अम्बाप्रसाद यांना वाटले की क्रांतीकार्य काही काळ थांबवावे, कारण सरकारचे अधिकारी क्रांतिकारकांना एक-एक करून पकडत होते. त्यांनी सर्व साथीदारांना साधूचा वेश धारण करून पर्वताकडे जाण्याचे सुचवले. सर्व साधू बनून निघाले. वाटेत एक सूट-बूटधारी तरुण भक्त त्यांच्या मागे लागला. तो सूफीजींच्या चरणी लोळला आणि विचारू लागला, “बाबाजी, आपण कुठे राहता?” सूफीजी म्हणाले, “तुझ्या डोक्यात!” तरुण भक्त घाबरला. सूफीजी म्हणाले, “तू मलाच नमस्कार का केलास? बाकी साधूही आहेत.” तो म्हणाला, “मला तुम्हीच मोठे वाटलात.” सूफीजी म्हणाले, “ठीक, तू आमच्या भोजनाची व्यवस्था कर.” तरुणाने उत्तम पदार्थ आणले. जेवण झाल्यावर सूफीजी त्याला म्हणाले, “आमचा पिछा सोडशील का?” तो म्हणाला, “संतांची सेवा हा भाग्याचा विषय आहे.” सूफीजी म्हणाले, “चालाकी सोड, तू तर हेरगिरी करण्यासाठी आलास. जा, तुझ्या बापाला, म्हणजे इंग्रज अधिकाऱ्याला सांग की सूफी डोंगरात गदर करण्यासाठी जातो आहे.” हेर त्यांच्या पाया पडला आणि म्हणाला, “हुजूर, पोटासाठी काहीही करावे लागते.” सूफीजींनी त्याला निरोप दिला.
इ.स. १९०९ मध्ये सूफी अम्बाप्रसाद परदेशात भारतीय क्रांतीला पाठिंबा मिळावा म्हणून कराचीहून जहाजाने इराणला गेले. त्यांच्यासोबत सरदार अजीतसिंह होते – जे सरदार भगतसिंहांचे काका होते. इराणमध्ये इंग्रजां नी त्यांची खूप शोधाशोध केली. एका वेळी ते इंग्रजां नी घेरले गेले. त्यांची सुटका अशक्य वाटत होती. तिथे व्यापाऱ्यांचा एक काफिला थांबला होता. उंटांवर तेलाच्या मोठ्या टाक्या लादलेल्या होत्या. व्यापाऱ्यांना सूफीजींनी पटवले. त्यांनी एका टाकीत सूफीजी आणि दुसऱ्या टाकीत सरदार अजीतसिंह बसले. टाक्या उंटावर लादून ते सुरक्षित निघून गेले. इंग्रजां ना काहीच कळले नाही. पुढे पुन्हा एकदा इंग्रजां नी त्यांना एका अमीराच्या घरी घेरले. पण तो अमीर क्रांतिकारकांचा मित्र होता. त्याने सूफीजी आणि अजीतसिंह यांना बुरखा घालून जनानखान्यात बसवले. इंग्रजां नी घराची झडती घेतली, स्त्रियांचे बुरखे उठवायचा प्रयत्न केला, पण अमीराच्या साथीदारांनी त्यांना तसे करू दिले नाही. अशाप्रकारे दोघेही तेथून सुखरूप बाहेर पडले.
पण हा सगळा प्रवास सोपा नव्हता. इराणच्या क्रांतिकारकांनी त्यांचे मोठ्या उत्साहाने स्वागत केले, पण वाटेत ठग आणि डाकूंनी त्यांना त्रास दिला, मारहाणही केली. पण नंतर त्यांच्या सरदाराशी मैत्री झाल्यावर सगळे सुरळीत झाले. सरदार अजीतसिंह पुढे तुर्की, जर्मनी, फ्रान्स, स्वित्झर्लंड असा प्रवास करत राहिले. तिथे त्यांनी भारतीय क्रांतिकारकांशी संपर्क साधला. पण सूफीजी इराणमध्येच थांबले. त्यांनी इंग्रजांशी लढण्याचा निर्धार केला होता.
पुढच्या भागात काय होणार? इराणमध्ये सूफीजी इंग्रजांशी कशी लढाई लढणार होते? उजवा हात नसताना डाव्या हाताने पिस्तूल चालवणं कसं शक्य होतं? आणि शेवटी त्यांनी प्राणायामाच्या जोरावर स्वतःचे प्राण कसे विसर्जित केले, ज्यामुळे इंग्रजां चा मानसिक पराभव झाला? हे सगळं पुढच्या, शेवटच्या भागात समजेल. ही गोष्ट अजून संपलेली नाही!
