पुस्तक: सांगायलाच हवे ९आत्मकथन)लेखिका: मृदुला भाटकरप्रकाशक: ग्रंथालीपृष्ठसंख्या: 160श्री .श्रीधर जहागीरदार सरांनी सुचविले होते हे पुस्तक वाचण्यासाठी व मग त्यावर लिहिण्यासाठी . मग माझा वाढदिवस आला . मुलांना सांगितले , “ जर मला आवडणारी भेट द्यायची असेल तर मला पुस्तके द्या , एक यादी पाठविली … आणि त्या पुस्तकांमध्ये हे पुस्तक ही आले , कालच वाचून पूर्ण झाले . आणि लिहायला सुरुवात केली .“हे सांगायलाच हवे” हे पुस्तक वाचताना प्रथम जाणवते ती त्यातील प्रामाणिकतेची धार. हे केवळ न्यायालयीन अनुभवांचे संकलन नाही; तर एका स्त्रीने—न्यायाधीश, पत्नी, आई आणि नागरिक—या सर्व भूमिकांमधून केलेले आत्मपरीक्षण आहे. विशेषतः त्यांच्या पतीवर झालेले गंभीर आरोप आणि त्यानंतर उभे राहिलेले सामाजिक व वैयक्तिक वादळ याबद्दल त्यांनी केलेले लेखन पुस्तकाला वेगळीच अंतःकरणाला स्पर्शणारी उंची देते.त्या एका ठिकाणी लिहितात, “आरोप हे फक्त एका व्यक्तीवर नसतात; ते संपूर्ण कुटुंबाच्या श्वासांवर कोरले जातात.” या वाक्यातून त्या काळातील मानसिक ताण, सार्वजनिक आयुष्यातील असहायता आणि कुटुंबावर आलेले दडपण यांचे चित्र स्पष्ट होते. न्यायासनावर बसलेली व्यक्ती जेव्हा स्वतःच्या आयुष्यात न्यायाच्या कसोटीवर उभी राहते, तेव्हा निर्माण होणारा अंतर्गत संघर्ष त्यांनी अत्यंत संयत शब्दांत मांडला आहे.पतीवरील आरोपांबाबत त्या कुठेही भावनिक अतिरेक करत नाहीत. उलट त्या म्हणतात, “कायद्याचा मार्ग निवडताना भावना बाजूला ठेवाव्या लागतात; पण त्या नाहीशा होत नाहीत.” हा दृष्टिकोन त्यांच्या व्यक्तिमत्त्वातील संतुलन दाखवतो. त्या पत्नी म्हणून वेदना मान्य करतात, पण न्यायव्यवस्थेवरील विश्वासही दृढपणे व्यक्त करतात. या दोन्ही भूमिकांचा समतोल साधताना लेखिकेचा अंतर्मनातील संघर्ष वाचकाला जाणवतो.पुस्तकात माध्यमांच्या भूमिकेवरही भाष्य आहे. त्या नमूद करतात, “न्यायालयाबाहेर चालणारा खटला अनेकदा न्यायालयातील खटल्यापेक्षा मोठा ठरतो.” हे विधान आजच्या माध्यमकेंद्रित समाजाचे वास्तव उघड करते. सार्वजनिक व्यक्तींच्या आयुष्यातील खाजगी वेदना कशा उघडपणे चर्चिल्या जातात, यावर त्यांनी सूचक पण ठाम टिप्पणी केली आहे.भाषाशैली ही या पुस्तकाची मोठी ताकद आहे. ती साधी, परंतु धारदार आहे. कुठेही स्वतःचे समर्थन करण्याचा आटापिटा नाही; उलट परिस्थितीचे विश्लेषण आहे. त्या स्वतःच्या संभ्रमाबद्दलही लिहितात—“विश्वास आणि शंका यांच्या मधली जागा सर्वात अस्थिर असते.” हे वाक्य त्यांच्या वैयक्तिक आयुष्याच्या त्या काळातील मानसिक अवस्थेचे सूक्ष्म चित्रण करते.स्त्री म्हणून, पत्नी म्हणून आणि न्यायाधीश म्हणून त्यांच्या भूमिकांमध्ये आलेले ताणतणाव त्यांनी प्रामाणिकपणे स्वीकारले आहेत. विशेष म्हणजे त्यांनी स्वतःला केवळ पीडितेच्या भूमिकेत दाखवले नाही; तर परिस्थितीकडे विवेकाने पाहणारी, निर्णयक्षम व्यक्ती म्हणून उभी केली आहे. त्यामुळे पुस्तक भावनिक उद्रेक न होता चिंतनात्मक स्वरूप घेते.या पुस्तकाचा गाभा म्हणजे ‘न्याय’ या संकल्पनेचा वैयक्तिक आणि सामाजिक अर्थ. न्याय हा केवळ न्यायालयीन निकाल नसून तो अंतर्मनातील नैतिक स्थैर्य आहे, असा संदेश पुस्तकातून उमटतो. आरोप, बदनामी, सामाजिक दबाव या सगळ्यांनंतरही न्यायप्रक्रियेवर ठेवलेला विश्वास आणि स्वतःची नैतिक भूमिका सांभाळण्याचा प्रयत्न हे पुस्तकाचे वैशिष्ट्य आहे.एकूणच “हे सांगायलाच हवे” ही केवळ एका वादग्रस्त प्रसंगाची कहाणी नाही; ती एका स्त्रीच्या धैर्याची, विवेकाची आणि आत्मसंवादाची कथा आहे. पतीवरील आरोपांचा उल्लेख हा पुस्तकाचा केवळ एक भाग आहे; परंतु त्या संदर्भातून लेखिका न्याय, सत्य आणि वैयक्तिक प्रतिष्ठा यांवर सखोल विचार मांडतात.जर साहित्यिक दृष्टीने लेखन पाहिलं तर या पुस्तकात आत्मकथन आणि सामाजिक विश्लेषण यांचा सुंदर संगम दिसतो. हे पुस्तक वाचकाला केवळ माहिती देत नाही, तर त्याला स्वतःच्या मूल्यांबद्दल विचार करायला भाग पाडते—आणि म्हणूनच ते खरोखर “सांगायलाच हवे” असे वाटते.
