मी माझे शालेय शिक्षण आटोपून , जेव्हा अकरावी प्रवेशासाठी , धरमपेठ विज्ञान महाविद्यालयात आलो , तेव्हा कॉलेजच्या अगदी पहिल्याच दिवशी , माझी शिरीष गोपाळ देशपांडे ह्या मराठीच्या प्राध्यापकाशी गाठ पडली. मला त्यांच्या व्यक्तिमत्त्वाने त्यादिवसापासून नेहमीकरता आकर्षित केले असावे , असे वाटते . दहावीपर्यंत शाळेमधील शिक्षकांना फक्त शिक्षक म्हणतात, आणि अकरावीत त्याच शिक्षकांना महाविद्यालयात , प्राध्यापक का म्हणतात, हे देशपांडे सरांकडे पाहिले की , आपोआप लक्षात यायचे . देशपांडे सरांचा बांधा खूप उंच होता, शिवाय , शरीर सुदृढ , त्यात ते छान रंगीत कपडे घालायचे , बेल बॉटम असलेली त्यांची पँट , शर्ट खोचकेला असता , कंबरेच्या बेल्टचे बकल अगदी छातीपर्यंत असायचे, त्यांचे चालणे, बोलणे आणि एकंदरीत वागणे, खूप आकर्षक असे , मी तर पहिल्याच दिवशी त्यांच्या प्रेमात पडलो होतो.
अगदी पहिल्याच दिवशी , आमचा पहिलाच वर्ग मराठीचा होता . देशपांडे सर वर्गात आले , तेव्हा त्यांच्या हातात अकरावीचे मराठीचे नवीन कोरे पाठ्यपुस्तक होते. आणि त्यांनी आमचा पहिला वर्ग घेणे सुरु केले. नवीन पुस्तक हातात घेऊन , ते कसे वाचायचे असते, ह्याचे ते प्रात्यक्षिक सुद्धा करून दाखवीत होते .
नवीन पुस्तक हे एखाद्या अपरिचित सुंदर ललनेसारखे असते,
हे ऐकताच वर्गात हास्याचे फवारे .
नुसते हसू नका, पण तुम्ही तशी कल्पना करा,
आणि मग तुम्ही त्या पुस्तकाशी कसे वागाल , ते सांगा !
सर सांगत होते आणि आम्ही मनाने दाद देत होतो.
नवीन पुस्तकाला आपले एक सौंदर्य असते, त्याला हातात धरून हळुवारपणे हाताने स्पर्श करता , तुम्ही ते मिळवू शकता, पण , पुस्तकाला आधश्यासारखे लगेच उघडून वाचू नका .
पुस्तक हळुवारपणे हातात धरून , आधी डोळ्यांनी समोरील आणि मागील बाजूला न्याहाळून घ्या, मधली जाडी ची बाजू , त्यावर हळुवार बोट फिरवून घ्या.
पुस्तक जेव्हा नवीन असते तेव्हा त्याला एक आगळा सुगंध असतो, पुढे तो नंतर तुम्हाला मिळणार नाही, पुस्तक नाकासमोर धरून, लांब श्वास घेऊन , तो मिळवा .
नंतर, हे पुस्तक कोणी लिहिले, कोणी छापले, केव्हा तयार झाले, त्याचे वय किती,त्याची किंमत किती ? सर्व माहिती घ्या .
नंतर समोरचे कव्हरचे पान पलटवून त्यामागे असलेली, त्याच्या लेखकाविषयीची माहिती घ्या, लेखकाचे मनोगत वाचा, त्या पुस्तकाला प्रस्तावना दिलेली असेल , ती वाचा , त्यानंतर अनुक्रमणिका आहे, ती सविस्तर वाचा.
मग मागचे म्हणजेच शेवटचे पान उघडा, त्याआधी असलेली संदर्भ सुची वाचा , काही चित्रे असतील तर ती पहा.
इतकी सर्व प्रक्रिया झाल्यानंतर , आता तुम्हाला पुस्तक ओळख झाली आहे , असे तुम्ही समजू शकता, नंतर तुम्ही त्या पुस्तकाचे पहिले पासून शेवटपर्यंत वाचन करू शकता !
एव्हाना वर्ग संपल्याची घंटी वाजली होती, पण पुस्तकाचेच नव्हे तर , जीवनातील प्रत्येक छोट्या छोट्या गोष्टींचे सौंदर्य , आपण कसे अनुभवले पाहिजे, हे ह्या वर्गानंतर आमच्या नेहमीकरता स्मरणात राहिले .
१९ जुलै २०२६ ला मास्टर दीनानाथ मंगेशकर नाट्यगृह येथे डॉ. शिरीष गोपाळ देशपांडे ह्यांचा जीवन गौरव सोहळा सरोजिनी अकैडमी तर्फे आयोजित केला आहे , त्यानिमित्ताने
